جلسه ۱۲۶: رسالت (علت مبعوث شدن پیامبران)

جلسه ۱۲۶: رسالت (علت مبعوث شدن پیامبران)

 

لطفا جهت جستجوی سریع در متن، از ابزار زیر استفاده کنید.

تفسیر آیه ۱۹ سوره انعام؛ شرایط تکلیف

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی آلِهِ الطَّاهِرِینَ».

«محطة الرسالات فی المرحلة الاولی بین المکلفین هو البلوغ عقلیاً. اشتراط البلوغ عقلیاً لکون المکلفین، مکلفین و مهابط الرسالات، له ادلةٌ عدّة: اولاً دلیل عقلی، فالعقل لا یقبل عن یکلف غیر العاقل، الذی ما بلغ مبلغاً یعرف ربه و ما بلغ مبلغاً یعرف وجوب عبادة ربه، کیف یکلف؟ تکلیفٌ بالمحال أو تکلیفٌ محال. و من ناحیة اخری هی الاولی قوله سبحانه و تعالی فی سورة الانعام: «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ»[۱] کما قلنا و لا نکرّر الا اشارة لم یقل ربنا سبحانه و تعالی و من بلغه، حتی یکون البلوغ متعدیاً الی مفعول بلا واسطة قال «و من بلغ» کان احتمالان اصیلان و لکلٍّ احتمالات عدّة: الاحتمال الاول الذی تحتمل الآیة المبارکة بالخطوة الاولی ادبیاً و لغویاً عبارة عن البلوغ لازمة «وَ مَنْ بَلَغَ» هو فی نفسه؛ الاحتمال الثانی: و من بلغه، من بلغه القرآن. نرکّز بالفعل علی الاحتمال الاول، لأن بحثنا حول الاحتمال الاول. «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» هنا بحوث عدّة: البحث الاول البلوغ بصورةٍ عامة و البحث الثانی البلوغ بصورة خاصة أمام الرسالة الختمیة. البحثان بحث واحد ولکن لکیف نفصّل نفس بینهما […] البلوغ بصورة خاصة فی هذه الرسالة القدسیة «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ» لا التوراة، لا الانجیل، لا الکذا و الکذا. «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ». لمّا القرآن ینذر به و من بلغ و المرحلة الاولی البلوغ العقلی بصورة لازمة، لا بصورةٍ متعدیة و بأحری سائر الشرائع الالهیة التی هی قبل شرعة القرآن و أدنی من شرعة القرآن».

کسی که صد کیلوگرم بار را بلند می‌کند و باید بکند، بگوییم نود کیلوگرم را نه؟ چونک صد آمد نود هم پیش ماست. وقتی که شریعت قرآنی که افضل شرایع است و آخر شرایع است و کل شرایع است، در تکلیف به این شریعت بلوغ عقلی بمرتبةٍ مّا کافی است، بنابراین شرایع قبلی به طریق اولی. این جهت عام است. «و الجهة الخاصة کما تبیّن الآیة المبارکة «لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» و لیس یعنی البلوغ هنا، أمام الانذار، لا أمام الصوم، لا أمام الجهاد، لا أمام الحج، لا أمام الکذا و الکذا، الواجبات البدنیة، واجبات المالیة، واجبات الاقتصادیة، لا، «لِأُنْذِرَكُمْ» محطة الانذار العقل». شخص باید انذار را بفهمد، اما اینکه بتواند روزه بگیرد، مرحله بعدی است. «الانذار بصورة مستقیمة یرد علی ظرفیة و علی مکانة و علی مهبط بالامکان أن یعقل الانذار، یأخذ الانذار، یعون الانذار، یتقبّل الانذار، ثم یطبّق الانذار. فالمرحلة الاولی فی بعض الرسالات الربانیة التی تکلّف جماعةً من الناس و الملائکة و الجن و الکذا و الکذا عبارةٌ عن اصل البلوغ. بلوغ لها مرحلتان، کما العقل له مرحلتان: المرحلة الاول کون العقل موجوداً؛ المرحلة الثانیة أن یُعقل بالعقل. و الله سبحانه و تعالی یندّد بالخاطئین، بالعاصین، بالکافرین، بالمتخلّفین «أَ فَلا تَعْقِلُونَ»[۲] لا یقول أ فلا عقل لکم، عقل موجود، ولکن لا یسعون بالعقل و لا یعقلون بالعقل و لا یحرّکون العقل و لا یستفیدون من العقل». اعتراض بر این نیست که عقل ندارید، کسی که عقل ندارد، عقل را خدا خلق می‌کند، ندارد دیگر. «أَ فَلا تَعْقِلُونَ» «وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ»[۳] «أَ فَلا تَتَفَكَّرُونَ»[۴] «و ما إلی ذلک. فاذاً البلوغ کذلک، البلوغ عبارة عن حدٍّ من الشعور، إمّا بالفعل أو بالامکان أن یشعر هذا الانسان، هذا المکلف بهذا الشعور، أن له ربّاً، أن هناک رسالة، أن هناک قیاماً، حساباً، جزاءً، ثواباً، عقاباً و هنا موازات بین العقل و البلوغ و لیس کل عقل بالغاً، انما موازات بین العقلیة التکلیفیة و البلوغ کما بحثنا. انسان الصغیر له خمسة سنین إما مجنون أو سفیه أو عاقل، عاقل یعنی مکلف؟ لا، لا مجنون و لا سفیه، بل له عقلٌ حد خمسة سنین ولکن لیس عقل التکلیف. نحن نتحدث حول عقل التکلیف، العقل البالغ، البلوغ العقلی، العقل البالغ کما یستفاد من نفس الآیة «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» یعنی بلغ عقلیاً، لا من هو عاقل، طفل صغیر له سنة واحدة لا مجنون و لا سفیه، عاقل لحد سنة واحدة. الطفل الصغیر یعقل، لا مجنون و لا سفیه، یعقل حد کونه سنة واحدة أو سنتین أو خمس سنین، مأکولاً، مشروباً، ملبوساً، عذاباً، کذا و کذا ولکن نحن نبحث حول العقل لحد یکون بالغاً مبلغ معرفة الله بالوحدانیة ولو لدرجةٍ دانیة، ثم مبلغ الرسالات الربانیة، ثم مبلغ المعاد ولو بصورة دانیة و هذه القضیة موجودة بین أطفال المؤمنین الذین یعیشون جوّ الایمان. الطفل الذی له عشر سنین بنتاً أو ولداً، لما یری أن ابویه یصلیان أو یصومان أو کذا و کذا طبعاً هذا تکلیفه اوغل و تکلیفه اعقل و اعلی، لأن الجوّ جوّ الایمان، تختلف جو الایمان عن جو اللاایمان. نکرّر و کما نردّد أنّ الخطوة الاولی من واجب التکلیف عبارة عن العقلیة الایمانیة، عقلیة التی للمکان أن یؤخذ بها هذه العقائد الثلاثة، أن یعلم یعتقد ثم یطبّق بها هذه العقائد الثلاثة».

«وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» اصل وحی این قرآن در این است که شما را و هر که بالغ است، شما بالغین را حاضرین و هر که بالغ است در کل کانئات از جن و انس، ملائکه و دسته‌های دیگر هم هستند، کل کسانی که رسائی دارند که توحید و نبوت و معاد را دریافت کنند، باید آن رسائی را مصرف کنند. «البلوغ یساوی العقل و العقل یساوی البلوغ ولکن اذا للانسان عقلٌ بالغ ولکن لا یعقل، مکلف أو لا؟ نعم، اذا للانسان بلوغ و لا یستفید من بلوغه، بالغ أو لا؟ نعم. هنا مرحلتان اثنتان: بلوغ موجود، العقلیة البالغة موجودة ولکن لا یستفید من بلوغه و لا یستفید من عقله، هذا مقصّر».

– [سؤال]

– این بحث بعدی است که آیا این قرآن شریف…

– [سؤال]

– «هنا بحوث متواترة و متلاحقة، نحن فی النقطة الاولی» اینجا روی هرچه بحث داریم فکر کنید. «فاذاً «لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» نعرف مدی التکلیف، النقطة الاولی من التکلیف العقلیة التی بالامکان أن یؤخذ بها معارف ثلاثة الهیة: توحید، نبوة، معاد و مهبط النبوة عبارة عن البلوغ بصورة لازمة. و خطأً یقولون أن الطفلة بالغة لحد تسعة سنین و الطفل بالغ لحد خسمة عشر، نقول: لا فی الاول و لا فی الثانی و لا فی الثالث. بالمرحلة الاولی الطفل و الطفلة یعقلان مع بعض، بصورة ضابطیة الا، الا موجود، یمکن رجل له ثمانون سنة ولکن مجنون، یمکن طفلة لها خمس سنین ولکنها تعقل، لا نتکلّم حول الموارد الاستثنائیة، نتکلم حول الضوابط. الضابطة فی باب التکلیف ما هی». ما روی ضابطه بحث می‌کنیم. نمی‌توانند بگویند ضابطه در باب تکلیف برای مؤنث نه‌سال است -در مرحله اولی حرف می‌زنیم- و برای مذکر پانزده سال است. «إنما الضابطة ضابطةٌ تسوّی بین الذکر و الانثی فی کافة المراحل الّا و الّا و الّا و من کافة المراحل المرحلة الاولی عقلیة بالامکان أن تفهم، بالامکان أن […] التوحید النبوة المعاد و سائر البحوث حول هذه الآیة المبارکة راجعة الی ما فصلناه فی الفرقان، راجعوا. المقدار الذی نحن نحتاج حالی منها».

البته این بحث‌ها مربوط به ابواب دیگر فقه است که در باب صوم و غیره بحث می‌کنیم. «هذه المرحلة الاولی. نقطة ثانیة، النقطة الثانیة: لمّا عرف الانسان ربه بالتوحید فطریاً، عقلیاً، فکریاً، علمیاً و ما إلی ذلک فی درجات و کما یقول امامنا الباقر (ع): «إِنَّمَا يُدَاقُّ اللَّهُ الْعِبَادَ فِي الْحِسَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِمْ»[۵] علی قدر امکانیتهم فتفهّم» هر که بامش بیش برفش بیشتر. تکلیف کسی که بهتر می‌فهمد، بهتر می‌داند، بهتر می‌تواند، زیادتر است. «إِنَّمَا يُدَاقُّ اللَّهُ الْعِبَادَ» الناس «فِي الْحِسَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِمْ» یعنی امکانیة اخذهم، امکانیة تفهمهم، امکانیة تعلّمهم، امکانیة معرفتهم، امکانیات» همه این‌ها را قبول داریم، ولی ما در خطوه اولی بحث می‌کنیم.

«الانسان أو غیر انسان، نتحدّث حول الانسان لأنه نحن من الانسان انشاءالله، لست من النسناس، نحن من الناس. نتکلم حول بلوغ الانسان فی نفسه عقلیاً لهذه المرحلة التی تفرض علی الانسان أن یعبد ربّه. نقول: کل ما عرفنا معنی التوحید بمعرفة بالغة ولو للدرجة الاولی، نعرف النبوة، نعرف المعاد، کما عرفنا التوحید و النبوة و المعاد فطریاً، ثم عقلیاً، بعد ذلک کتابیاً، ولکن نتحدث حول البنود الاصلیة بالنسبة للتکلیف. اذا وحّد الانسان أو غیره ربّه سبحانه و تعالی، فقد عرف أنّ له شرعة ربانیة و اذا عرف ربه بالتوحید و أنّ هناک شرعة ربانیة، عرف ربّه بعالم الحساب و العقاب و الثواب بعد الموت بصورة طلیقة، اصله یوم القیامة الکبری، البرزخ نعم، ولکن اصله یوم القیامة الکبری. هنا امور عدة تفرض علی البالغ، علی العاقل، العاقل بهذا المعنی طبعاً، تفرض علیه أن یتفحص، یتجسّس، یتحسّس عن شرعة ربانیة، لا أن یبلّغوه و اذا ما بلّغوا لیس مکلفاً». من می‌دانم مریض هستم و دکترهایی هستند، دکتر باید به سراغ من بیاید؟ من باید بروم. نمی‌شود دکتر به سراغ همه برود. «طَبِيبٌ دَوَّارٌ بِطِبِّهِ»[۶] معنای دیگری می‌دهد، ولکن فرض اول را بحث می‌کنیم، وجوه اول را. «أنا عارف أنّ لی ربّاً و عارفٌ أن له ربوبیة و عارف أن علیّ أن أعبد و عارف أن لی لا أعرف طرق العبادة کلّاً و عارف أنه لا یوحی الی و عارف أننی لست معصوماً. فواجبٌ علیّ بصورة محتمّة أن أتفحص عن شرعة ربانیة، أتجسس و أتحسس، تحسس بعد التجسس، التجسس أن أعرف الحق من الباطل، فأنتجب الحق، ثم اتحسّس بین درجات الحق، التوراة حق، الانجیل حق، القرآن حق، ولکن اتحسس یعنی أرجّح الأحق علی الحق، اولاً أتجسس «يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا»[۷] لا فتجسّسوا، «فَتَحَسَّسُوا» من طرق صالحة، من طرق سلیم «فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَ أَخيهِ» نعم، علینا أن نتحسّس و اذا ما تحسّسنا و وصلتنا الشریعة الربانیة علینا أن نصدّق و اذا ما تحسّسنا و مدراء الشرعة الربانیة و حملة الشرعة الربانیة، ما أوصلوها الینا، نحن مکلفون أو لا؟ نعم».

غذایی را در جایی گذاشتند و شما می‌دانید، آن طرف هم باید به شما برساند و نرساند، صبر می‌کنید تا از گرسنگی بمیرید؟ اگر از گرسنگی مردید، تقصیر خود شماست، ولو کان اگر آورد و نخوردید، تقصیر بیشتر است. «الشرائع المقدسة الربانیة مشرعة لهدی الناس، لهدی المکلفین، بلغتنا أو ما بلغتنا، اذا بلغتنا المبلغون رسالات الله سبحانه و تعالی کطبیبٍ دوار بطبّه أوصلوا الینا شرعة الله بصورة صافیة وافیة علینا أن نتقبّل طبعاً، لماذا؟ نحن نعرف أنّنا مکلفون ولو لم یصلنا، النبی مات و حملة الشرعة الربانیة قصّروا و ما وصّلوا إلینا مثلاً فی أمریکا و فی غیره، ما وصلوا الینا شرعة ربانیة، علینا أن نتجسس، علینا أن نتحسّس، طبعاً. الدرکات تختلف، کما الدرجات تختلف. الانسان الذی وصلته الشرعة الربانیة و بامکانه أن یعقل و یعلم و یقبل و یعمل و ترک، هذا اکفر و هذا اکذب، ولکن الانسان الذی ما وصلته الشرعة الربانیة و هو تخامل و لم یتحامل، تخامل و لم یتحسّس عن شرعة ربانیة، هذا طبعاً معذب، عذابه أقل، تقصیره أقل. کما درکات الجحیم تختلف، کذلک درجات الجنة تختلف، لکلٍّ درجة حسب ما یسعی و لکلٍّ درکة حسب ما یترک السعی إلی الحق المرام و الحق المبین. هنا بحوث عدة حول الرسالات، نذکر اصول بصورة متوالیة. الاصل الاول: لماذا اذا نحن عرفنا الله سبحانه و تعالی الخالق المدبر بالتوحید، ولو فی أیة مرحلة، لماذا تفرض علینا الرسالات؟ بحث اول، بحث الثانی: ما هی میّزة الرسالات؟ طبعاً الوحی. ثالث: ما هو مراتب الوحی الرسالی؟ رابع: ما هی درجات النبیین؟ خامس: هل النبیون معصومون أم أحیاناً یخطؤون و ربنا یخطئهم؟ سادس: الآیات التی یخیّل الینا نحن قبل أن نسبر أغوار المدالیل» قبل از فکر کردن، دقت کردن. «الآیات التی تتظاهر لدینا و نحن نعرفون بلغة العربیة، تتظاهر لدینا أن النبی الفلانی عصی «وَ عَصى‏ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى‏»[۸] أو أن النبی الفلانی استغفر ربه، ان النبی الفلانی تاب، النبی الکذا، کذا. ماذا نعمل بهذه الآیات؟ حال، أنّ العقلیة السلیمة و فوقها الآیات الصریحة القرآنیة تدل دلالة قاطعة علی أن الرسل و لا سیما النبیین معصومون فی امور ثلاث: تلقی الوحی، القاء الوحی، تطبیق الوحی. تلقی الوحی: لمّا یوحی ربنا سبحانه و تعالی الی رسول، یعرف الرسول أنه وحی الرب و لیس خلیطاً من وحی الرحمن و وحی الشیطان قد یعرف بصورة صافیة. مرحلة اولی، القاء الوحی، لمّا یلقی الوحی، لا یتقّی و لا یطغی، لا ینقص و لا یزید لا قاصراً و لا مقصّراً. انما هو إذاعة للوحی، قلبه یستذیع و لسانه و عمله یذیع، إستذاعة للوحی و مراحل و مراحل و مراحل، ثم درجات النبیین. الخطوة الاولی: ماذا یفرض علی المعتقدین و العارفین أو الذین بامکانهم أن یعرف التوحید، الله موجود، خالق، مدبر، کذا و کذا و نحن عبیده. بعد هذه المرحلة من المراحل الثلاثة الاصلیة ماذا یفرض علینا نحن؟ الرسالة، أمور ثلاث: الامر الاول، هذه قضیة فطریة عقلیة انسانیة بل و حیوانیة أنه اذا شخص أنعم علیک، علّمک، ربّاک و کذا و کذا، أعطاک مال و کذا و کذا، أنعم علیک، علیک فطریاً انسانیاً، بل فطریاً حیوانیاً أن تحترمه، أ لیس هکذا؟ حتی سنور اذا عطیته خبز یحترمک. کلب یحرک ذنبه، یعنی سلامٌ علیکم، ما عنده لسان حتی یفهمه، انما یتحرک ذنبه یعنی سلامٌ علیکم. لما أنت سلمت علیه […] أنت لا تحتاج الیه و لکن هو یحتاج الیک. اخذ، یعمل حدّه و هذا شیء […] لا انسانیاً فقط، بل و حیوانیاً».

این نقطه اولی است. من که خدا را شناختم، باید این خدا را احترام کنم، البته احترام عبادتی، چون احترام‌ها فرق دارند. یک‌مرتبه آن شخص آن‌قدر بزرگ است که احترام عادی کافی نیست، عبادت است. باید عبادت کنم، احترام کنم. «هذه نقطة اولی. و مفروض علی من تعرّف الی ربه أنه الوحید الرازق الخالق و الکذا و الکذا، فطریاً عقلیاً انسانیاً حیوانیاً علیه أن یتعبّد لربّه ولو أن هذه العبادة لا تفیده أو احیاناً تضرّه، ولکن نفعه اقرب من ضرره، عبادة مَن خلقک، مَن رزقک، مَن رب لک».

انسانی که به جهاد می‌رود و کشته می‌شود، کشته شدن ضرر است یا نه؟ برای امور بالاتری است، برای امر بالاتر جانم را می‌دهم. «نفرض أن عبادة الرب سبحانه و تعالی حتی تضرّ بجسمی، حتی لا تضر، تنفع، علیّ أن أتحسّس عن کیفیة عبادة ربّی. اصل العبادة مفروض علیّ» باید عبادت کنم. من که لازم است به کسی احترام کنم، در ایران این‌طور سلام می‌کنند، در آلمان این‌طور سلام می‌کنند، در جای دیگر طور دیگر. اگر لازم است من در مقابل کسی احترام کنم، باید بدانم چگونه احترام کنم یا نه؟ در آلمان مثل ایران احترام کنم؟ نمی‌شود. «اذا للمکلف البالغ العاقل یفرض علی نفسه أن یخضع لربه، أن یتعبّد لربه، لابدّ أن یعرف کیفیة العبادة، من مین؟ من نفسه؟» خودت را عبادت می‌کنی؟ «لابدّ أن یعرف کیفیة العبادة من ربه، هذه مرحلة اولی، فرض اول فی ناحیة الرسالات التی تحمل وحی الله سبحانه و تعالی، فرضٌ اول فطری عقلی علی البالغ العاقل أن یعبد ربه، یحترم ربه، یطیع ربه و لا یخترم ربه و لا […] ربه فی اقواله، فی افعاله، فی تروکه، فی سلبیاته، فی ایجابیاته، فی افکاره، فی علومه «يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَميدُ * إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَديدٍ»[۹] مرحلة اولی. مرحلة ثانیة: مما یفرض کذلک عقلیاً و فطریاً و کذا و کذا، یفرض علینا أن تنزل إلینا شرعة من ربنا، أننا لسنا فی علم مطلق بمصالحنا». کسی که ادعا می‌کند همه مصالح را می‌داند، ولی نمی‌داند، بسیاری از مصالح را نمی‌داند، بسیاری از مفاسد را نمی‌داند. «نعرف أننا علینا أن نعیش و نحیا فی الحیاة الدنیا لردح من الزمن طال أو قصر» پنجاه‌سال، شصت‌سال، بیشتر، کمتر باید زندگی می‌کنیم و این زندگی ما با هم است، مثل حیوانات نیست، تنها نیست، با هم است.

«العشرة الجمعیة بین بنی نوع الانسان و الجن و غیر و غیر من البالغین العقلاء المکلفین تبتغی نظام، نظام تصلح الحیویة، نظام تصلح المعیشة، معیشة جسدانیة، معیشة نفسیة، معیشة عقلیة، معیشة کذا، نظام یصلح، هذه المرحلة الثانیة». پس لازم است شریعتی بیاید که ما را در امور زندگی دنیا منظم کند، چرا لازم است؟ «الله خلقنا، دبّرنا، رزقنا، حیّأ کل شیء لتکملتنا، فکیف یجعلنا حیاری لا نعرف من أین إلی أین مصالحنا حتی المادّیة، مصالحنا الحیوة الدنیویة، لا نعرف ضرّها من خیرها، خیرها من شرها، لا نعرف» اگر پدری می‌بیند فرزندش خودش را در دریا غرق می‌کند، [جلوی] او را نگیرد یا او را راهنمایی نکند، این پدر ظالم است. «ربنا سبحانه و تعالی الذی یعلم کل شیء و یقدر علی کل شیء و قد سبقت رحمته غضبه و ما إلی ذلک، لا یحتاج إلی شیء، بل کل شیء یحتاج الیه، یعرف أننا فی خطأ، یعرف أننا فی مشاغبات فی منازعات فی مخالفات، ولو کلنا عقلاء» چون دو مرحله است، این اختلافات دو نوعی است. «الاختلافات بین الناس، نقول ناس یعنی کل المکلفین، الاختلافات بین الناس بالحیویة الدنیویة، نتحدث عن الدنیا، الاختلاف بین الناس بالحیویة الدنیویة من ناحتین اثنتین: الناحیة الاولی الظاهرة المتظاهرة التی هی الاکثریة المطلقة من ناحیة النفس الأمارة بالسوء» این نفس اماره بالسوء، این بر آن غالب، این بر آن غالب. «و الناحیة الثانیة، حتی اذا کان ما کان فی الناحیة الاولی، الناحیة الاولی العقلیة المختلفة، العقول تختلف فی احکام، أ لیس هکذا؟ هل العقول معصومة؟ لا، حتی اذا رکّزنا نحن […] عیشة الحیویة الانسانیة رکّزنا علی عقولنا، لا تختلف عقولنا؟ تختلف، […] تکفی؟ لا، تعقّل یکفی؟ لا، حتی بالنسبة للامور المادّیة احیاناً لا تکلیف، احیاناً تکلیف، فاذاً البند الثانی، النقطة الثانیة التی تفرع الرسالات الربانیة بوحی المعصوم من الله تعالی أننا فی العیشة الحیویة الدنیویة بحاجة إلی هادیٍ ربانی، رب موجود و بامکانه أن یهدینا، فکیف لا یهدینا؟ هذه مرحلة ثانیة.

مرحلة ثالثة، نحن عرفنا شیء مّا بصورة جمیلة مجملة، فطریاً و عقلیاً أننا بالموت لا نموت، بحثنا قبل، راجعوا بسورة الروم، آیة تسعة، بصورة مفصّلة حوالی ثلاثین صفحة بحث. عرفنا من الناحیة الفطریة، ثم من الناحیة العقلیة أننا بالموت لا نموت و من الدلیل علی ذلک أنه لو لم تکن بعد موتنا حیاة ما کنّا نرید الحیاة علی طول الخط» شما عاشق کسی هستید، یقین کردید که نیست یا احتمال دارد که نیست، دیگر با جدیت دنبالش نمی‌روید. اگر عاشق چیزی باشید که روزبه‌روز عشق شما زیادتر می‌شود، قوی‌تر می‌شود، بیشتر برای او جدیت می‌کنید، پس او هست. «نحن فطریاً نعشق حیاة بعد الموت حتی المادّیین، یقولون لأننا لو قتلنا، نحظوا حظوة روحیة، متی؟ بعد الموت، اذا جماد کیف تحضوا حظوة روحیة؟ راجعوا الی سورة الروم. فاذاً المرحلة الثالثة أننا اضافة الی وجوب أن نتعبد لربنا أولاً و اضافة الی وجوب شرعة ربانیة تنظّم حیاتنا هنا، مرحلة ثالثة، لابد ننظّم الحیاة بعد الموت بأحری».

اگر انسان یک هفته در جایی می‌ماند، باید بیشتر مراقب زندگی خود باشد یا هفتصد سال می‌ماند؟ «بعد الموت لنا حیاة طویلة طویلة طویلة جدّاً، لا تناسب بعد الحیاتین أبداً و بین المراحل الثلاث من الحیاة أبداً، الحیاة الدنیا أمام البرزخ قلیل و الحیاة الدنیویة و البرزخیة أمام الحیاة الأخرویة قلیل فی قلیل «قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنينَ * قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ»[۱۰] البحوث اخری حول البرزخ، ایضاً فی المرحلة الثالثة لابد تنظیم من ربنا شرعة الوحی المعصوم من ربنا تنظّم حیاتنا الآتی الاخرویة، بماذا؟ بما نعیش فی الحیاة الدنیا. احیاناً الحیاة الدنیا أعمالها افکارها اثباتاتها، سلبیاتها، تناسب الحیاة الاخری، احیاناً لا […] هذه مرحلة ثالثة و فی هذه المراحل الثلاثة نظّم بعضها الی بعض و فی هذه المراحل الثلاثة إذا لم ینزّل ربنا سبحانه و تعالی شرعة تعبّدنا له و تنظّم حیاتنا الدنیویة و تنظّم حیاتنا الاخرویة، فلنا حجّة علی الله «لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ»[۱۱] فی سورة النساء. یقول ربنا سبحانه و تعالی…»

– [سؤال]

– «رسلٌ باطنی «نَبْعَثَ رَسُولاً»[۱۲] نبعث یعنی احیاناً له […] نبعث احیاناً لا و لکن للعقلاء ربنا بعث تکوینیاً رسلاً، هذا بحثٌ آخر. هنا آیة صریحة فی القرآن الکریم «وَ رُسُلاً قَدْ قَصَصْناهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلاً لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى‏ تَكْليماً * رُسُلاً مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ»[۱۳] لماذا؟ «لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ» قبل الرسل فی حجة، بعد الرسل ما فی حجة، قبل الرسل للمکلفین حجة، لماذا ما بعثت الینا رسولاً حتی نکفّ النقطة الاولی و الثانیة و الثالثة، النقطة الاولی حتی نعرف کیف نعبدک، نحن فطریاً علینا نعبد، نقطة الثانیة حتی ننظّم حیاة الدنیویة، نقطة الثالثة حتی ننظّم حیاة اخرویة طبق الحیاة الدنیویة، فی هذه المراحل الثلاثة حجة علی الله قبل الرسل و لیست حجة علی الله بعد الرسل، بعد الرسل المکلفون فی لجة و لیسوا فی حجة، قبل الرسل فی حجة فلو لم یبعث ربنا سبحانه و تعالی رسلاً، لکان لحجة، ربنا نحن نرید أن نعبدک، کیف نعبدک؟ نحن نرید أن ننظّم الحیاة الدنیا کما تراه صالحاً لنا، ما بعثنا رسولاً، نحن نرید أن تکون عیشتنا بعد الموت عیشة صالحة و لعیشة صالحة بعد الموت خفیة عنّا باسبابها، لماذا مبعث الرسل؟ و عدم بعث الرسل هذه ظلم لا سمح لا ربانی، یعلم و یقدر و رحیم، سبقت رحمته غضبه، مع ذلک لا یعبث رسلاً، فبعث الرسل من قبل الله تعالی واجبٌ علی الله رحیمیاً، لا نقول نحن […] هو وجب، «كَتَبَ عَلى‏ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ»[۱۴] أ لم یکتب؟ حتی لو لم یکن فی القرآن، لو لم تکن فی القرآن هذه الآیة المبارکة، طبعاً مکتوب علی ربنا ربوبیته، ربوبیة الصالحة، ربوبیة الرحیمة، ربوبیة القابل الحسنی، لا ربوبیة طالحة. ربوبیة ربنا سبحانه و تعالی تقتضی أن یبعث رسلاً مبشرین و منذرین حتی یهدونا إلی سواء السبیل فی مرحلة العبودیة اولاً، مرحلة نظم الحیاة الدنیویة ثانیاً، مرحلة نظم الحیاة الاخرویة ثالثاً، فاذاً قبل الرسل لنا حجة، اذا کنا بالغین، بعد الرسل نحن فی لجة. نبحث عن کیفیة و مدی و کمّیة و سعة الدعوة الرسالیة بوسائط الرسل أو حملة الرسالة المعصومین أو العلماء الربانیین مدراء الشرعة و ما الی ذلک. نعم «رُسُلاً مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ» مبشرین بماذا؟ مبشرین برحماتٍ ربانیةٍ فی المراحل الثلاثة، مبشرین کیف تعبد ربه، مبشرین کیف تنظّم حیاة، مبشرین کیف تکون یوم الآخرة، مبشرین برحمات الله تعالی إن سبّقت واجبة. و منذرین، منذرین عن عواقب التخلف و التکذیب و الکفر بشرعة الله سبحانه و تعالی. «رُسُلاً مُبَشِّرينَ» الانذار یعمّ الکل و البشارة تختص بالمنذرین، کما نستفید من آیات عدة. انما البشارة بعد الانذار ولکن تقدم البشارة هنا له امور عدة «رُسُلاً مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ كانَ اللَّهُ عَزيزاً حَكيماً» من عزته، یعنی قدرته العزیزة أن یبعث رسلاً و من حکمته أن یبعث رسلاً حسب الحکمة الربانیة العالیة. فلو لم یبعث رسل لکانت حجتنا علی الله ثابتة و لم یکن الله عزیزاً و لم یکن الله حکیماً، لا عالماً و لا رحیماً و لا قادراً و لا کذا و لا کذا، فالرسالة من لزامات التوحید، کما المعاد من لزامات الرسالة و التوحید. نعم «لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ»[۱۵] لکن اعراض، فتفکروا لا تفتکروا أنه ما فی معجزات حتی تثبت رسالة القرآن، لا، «لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ» الله شهید بنفسه، لا بذاته، حتی […] لا، بما انزل و ما انزل ربنا سبحانه و تعالی من القرآن دلیل مائة بالمائة علی وجود الله و الرسالات و الکذا و الکذا «لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً» کیف یشهد؟ بکتابه، آیات عدة تدل علی أن الله تعالی یشهد بکتابه فالله شهید فوق کل شاهد. نعم شهود اخری «أَ فَمَنْ كانَ عَلى‏ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى‏ إِماماً وَ رَحْمَةً»[۱۶] «وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ» امیرالمؤمنین (ع) و الائمة «وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى‏ إِماماً وَ رَحْمَةً أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلا تَكُ في‏ مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ» هذه مرحلة اولی الرسالات الربانیة مفروضة علی ربنا بما فرض و کتب علی نفسه و مفروضةٌ لنا حتی لا نحتجّ علی ربنا «لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ» هذه مرحلة اولی. انما نحن نستنطق القرآن حتی ینطقنا بفطرنا و عقولنا لا اعتباراً انه کتاب النقل، لا، نحن کل ما فکّرنا و فکّرنا نجد القرآن امامنا و لسنا نحن ائمة القرآن و لسنا نحن مساوین للقرآن، موازین للقرآن، لا، القرآن إمامنا و هو أماماً. النقطة الثانی. سؤال: لمّا ربنا سبحانه و تعالی کتب علی نفس الرحمة و فرضٌ علینا أن نتحسس عن شرعة الربانیة لماذا لم یوح الی کل واحدٍ واحدٍ واحد منا هذا بحث ثانی فی آیات. مو أنه یفرض علینا الایمان، لا، هذا شیء آخر، أحیاناً «وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً»[۱۷] «لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَميعاً»[۱۸] هذا شیء آخر، لا، مرحلة اخری. کما أن ربنا أوحی الی رسل و الرسل لیسوا مجبرین بل مختارین لحمل الرسالة و تطبیق الرسالة ولکن معصومون، لماذا ربنا سبحانه و تعالی ما اوحی الی کل واحدٍ واحدٍ واحدٍ منا حتی یهدینا بما فی قلوبنا بالوحی من الله تعالی الینا نحن من دون وسیط جنٍّ و لا انس و لا عالم و لا کذا و لا کذا، هذا بحث نبحث حوله غداً باذن الله تعالی و البحث الثالث عبارة عن اصل الوحی و درجات الوحی ما هو اصل الوحی الربانی أنه مو وحی الشیطان، یوحی انسان الی انسان او الشیطان الی انسان، انسان الی شیطان […] وحی الرحمن، وحی الرحمن نبحث حول وحی الرسالی الربانی «وَ أَوْحَيْنا إِلى‏ مُوسى‏»[۱۹] موسی نبیاً «بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى‏ لَها»[۲۰] ارض نبی؟ لا، لسنا نتحدث حول کل الوحی و الا «شَياطينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ يُوحي‏ بَعْضُهُمْ إِلى‏ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً»[۲۱] لا، الوحی الرسالی الربانی الذی یحمل احکاماً واجب، حرام، راجح، مرجوح کذا و کذا و کذا. فکروا فی هذه البنود و لا سیّما البند الثانی لماذا لم یوح ربنا سبحانه و تعالی الی کل واحد منا» هر کدام نبی خود باشیم، مجبور هم نباشیم. محتاج به این‌طرف و آن‌طرف رفتن و تحسس و تجسس و این‌ها نباشیم.

سؤالاتی است که همه‌جا پیش می‌آید، ما باید این سؤالات را از حوزه یاد بگیریم، ولی نمی‌توانیم از کفایه یاد بگیریم، از مکاسب هم نمی‌توانیم، از رسائل هم نمی‌توانیم، از منظومه هم نمی‌توانیم. از این کتاب‌های بسیار خوب (البته برای صاحبان آنها) نمی‌توانیم یاد بگیریم. از این حوزه که بیرون می‌رویم، اگر قرآن بلد نباشیم، هیچ چیزی بلد نیستیم.

«اللَّهُمَّ اشْرَحْ صُدُورَنَا بِنُورِ الْعِلْمِ و الْإِیمَانِ وَ مَعَارِفِ الْقُرْآنِ الْعَظِیمِ وَ وَفِّقْنَا لِمَا تُحِبُّهُ وَ تَرْضَاهُ وَ جَنِّبْنَا عَمَّا لَا تُحِبُّهُ وَ لَا تَرْضَاهُ».

«وَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ».


[۱]. انعام، آیه ۱۹.

[۲]. بقره، آیه ۴۴.

[۳]. همان، آیه ۱۵۴.

[۴]. انعام، آیه ۵۰.

[۵]. الفرقان فى تفسير القرآن بالقرآن، ج ‏۷، ص ۴۲؛ الكافی، ج‏ ۱، ص ۱۱ (با اندک تفاوت).

[۶]. نهج البلاغة (للصبحی صالح)، ص۱۵۶.

[۷]. یوسف، آیه ۸۷.

[۸]. طه، آیه ۱۲۱.

[۹]. فاطر، آیات ۱۵ و ۱۶.

[۱۰]. مؤمنون، آیات ۱۱۲ و ۱۱۳.

[۱۱]. نساء، آیه ۱۶۵.

[۱۲]. اسراء، آیه ۱۵.

[۱۳]. نساء، آیات ۱۶۴ و ۱۶۵.

[۱۴]. انعام، آیه ۱۲.

[۱۵]. نساء، آیه ۱۶۶.

[۱۶]. هود، آیه ۱۷.

[۱۷]. هود، آیه ۱۱۸.

[۱۸]. رعد، آیه ۳۱.

[۱۹]. اعراف، آیه ۱۱۷.

[۲۰]. زلزله، آیه ۵.

[۲۱]. انعام، آیه ۱۱۲.