مسئله ۴۳۶

مسئله ۴۳۶

در جاهايى كه شب و روز پياپى است ولى شب يا روز به‌‌اندازه‌‌اى بلند است كه طرف مقابلش ناچيز مى‌‌نمايد، كه مثلاً روز ساعاتى چند و شب بسيار دراز و يا شب ساعاتى چند و روز بسيار دراز است، در اين‌‌گونه افقهاى استثنايى ظاهرا وظيفه‌‌ى روزه با بلند و كوتاه بودن هم‌‌آهنگ مى‌‌شود، و اگر به‌‌اندازه‌‌اى روز كوتاه است كه به‌‌حساب نمى‌‌آيد بايستى مقدارى از شب را كه با نزديك‌‌ترين افق‌‌هاى معمولى مناسب است ـ يا با افق مكه ـ به‌‌حساب روزه محسوب نمايد، كه در نتيجه زمان افطار ديرتر از زمان رسمى آن افق خواهد بود، و شايد هم «الى الليل» و نه «الى ليل» اشاره به‌‌اين است كه شب‌‌هاى معمولى شناخته‌‌شده پايان زمان روزه است و نه هر شبى كه مثلاً اگر روز يك ماه است بايد روزه را در طلوع فجر چنان روزى آغاز و تا آخر ماه كه آغاز شب است هم‌‌چنان به‌‌حالت روزه بماند!
و بالاخره «حتى يتبين…» هم طلوع فجر معمولى شناخته شده است و هم «الى الليل» شب معمولى شناخته شده مى‌‌باشد، و نه شب‌‌ها و روزهاى استثنايى كه در بعضى افق‌‌هاى كره زمين مى‌‌باشد.
هم‌‌چنين آغاز وقت ظهر همان ظهر معمولى است چنان‌‌كه غروب هم كه پايان وقت نماز عصر است همان غروب معمولى است. و نه روزى كه مثلاً شش ماه است كه گمان كنيم آغازش آغاز روشنى و پايانش پايان روشنى و وسطش كه سرازير شدن خورشيد است، در آخرين لحظه‌‌ى ماه سوم و اولين لحظه‌‌ى سر ماه چهارم باشد.
روى اين اصل قرآن کريمتنها اوقات نمازهاى پنج‌‌گانه و روزه‌‌هاى معمولى و شناخته شده را بيان كرده، و حكم افق‌‌هاى استثنايى برمبناى تقسيم پنج‌‌گانه‌‌ى بيست و چهار ساعت به‌‌دو نيمه بخش مى‌‌شود، و پنج وقت مشخص براى پنج نماز را بايد در چنان روز و شب‌‌هاى غيرمعمولى با محاسبه‌‌اى كه ذكر شد انجام داد و از آغاز اين روز طولانى يا شب طولانى وظيفه روز و شب آغاز مى‌‌شود.
و سزاوار است همان‌‌طورى‌‌كه بارها گفتيم افق «ام‌‌القرى» كه افق مكه معظّمه است براى ساير افق‌‌هاى استثنايى جهان ميزان و ملاك قرار داده شود و تمام افق‌‌هاى استثنايى با اين ملاك و ميزان مورد سنجش و مقايسه قرار گيرد.
و چنان‌‌كه آيات محكمات مرجع آيات متشابهاتند، كه آن‌‌ها «أمُّ الكِتاب» و اين‌‌ها فرزندانشان به‌‌شمار مى‌‌آيند، موارد متشابه اوقات نماز و روزه نيز به ام‌‌القرى برگشت مى‌‌كند كه زمان آن‌‌جا نيز ام الزمان و بقيه زمان‌‌ها مواليد اويَند، و روى اين اصل در افق‌‌هايى كه شب و روز عادى نيست ـ دست‌‌كم بهترين افقى كه مقياس است ـ ميزان افق مكه مكرمه است كه نوعا شب و روز آن‌‌جا برابر است، علاوه براين‌‌كه از نظر كلى هم افق مكه معتدل‌‌ترين ميزان‌‌ها براى شب و روزهاى غير عادى كره زمين است، مانند شب‌‌هايى كه بيش از حد معمول تا شش ماه يا كم‌‌تر و يا بيشتر است و روزهايش نيز چنان است.