مسئله ۴۳۹

مسئله ۴۳۹

خمس هرگز در اختصاص غنايم جنگى نيست، گرچه در ضمن آيات جنگ آمده، ولى آياتى مانند «فَعِندَ اللّه‌‌ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ»(۴:۹۴) كه «براى خدا غنيمت‌‌هاى بسيار است» لغت غنيمت را از اختصاص خيالى جنگى بيرون مى‌‌برد زيرا براى خداى تعالى جنگى متصور نيست تا غنايمى جنگى داشته باشد، بلكه تمامى اموال ـ و خود صاحبان اموال ـ كلاً غنيمت و ملك خدايند و اين «ماغنتم» خود از مهم‌‌ترين درآمدهاى اسلامى است، زيرا زكاة كه از ۵/۲ درصد تا ۵ و تا ۱۰ درصد است حد متوسطش ۶ درصد ولى خمس ۱۰۰۲۰ است.
در آيه‌‌ى خمس از كلمه‌‌ى «مِنْ شَى ء» به‌‌خوبى استفاده مى‌‌شود كه تمامى فوايد و عايدات مورد خمس قرار گرفته و هيچ چيز از آن استثناء نشده و در صحيحه على بن مهزيار* و مانندش نيز همين عموميت در غنائم و فوائد با استناد به‌‌آيه‌‌ى خمس استفاده مى‌‌شود، و مواردى كه با اختلافات كم و بيش آن‌‌ها استثنا شده نيازمند به‌‌دليل قاطعى است كه ما هنوز چنين دليلى را نيافته‌‌ايم و ادّله‌‌اى را كه آقايان خيال فرموده‌‌اند، و با آن‌‌ها خواسته‌‌اند آيه‌‌ى شريفه را از دلالت قطعى ساقط كنند نزد ما دليل نيست و اصولاً هر دليلى كه برخلاف قرآن کريمباشد نه تنها دليل نيست بلكه عليل و ذليل است. و به‌‌لحاظ اين‌‌كه «غنيمت» نوعا مالى است كه بدون زحمت و يا با زحمت كمى به‌‌دست مى‌‌آيد، تقريبا تمامى مواردى كه آقايان استثنا نموده‌‌اند مثل مال الإرث و مهريه*، هبه: «بخشش» هديه «تعارفى» و مانند اين‌‌ها نه تنها مستثنى نخواهند بود، بلكه تمامى اين‌‌ها از موارد مسلمه‌‌ى خمس به‌‌شمار مى‌‌آيند، و استثناى آن‌‌چه كه ذكر كرده‌‌اند هيچ‌‌گونه دليل درستى ندارد و برخلاف آيه‌‌ى مباركه خمس است.
و احتمال مى‌‌رود كه آيه خمس بيانگر مرحله‌‌ى سوم و پايانى زكات باشد، كه نخست در عهد مكى به‌‌علت كمبود مالى نصابى هم نداشته، و اين نصاب مدنى از ميانگين ۱۰۰۶ به ۱۰۰۲۰ رسيده و لفظ زكات، صدقه، و مانندش در دو عهد مكى و مدنى تمامى نصاب‌‌ها را و در آخر كار خمس را دربر دارد، كه زكات پيشين ميانگينش ۱۰۰۶ بوده و سپس همين زكات را خداى تعالى با لفظ «خمس» به ۱۰۰۲۰ رسانيده است، گرچه با اين اوصاف برمبناى رواياتى بسيار پرداختن زكات هم افزون بر خمس واجب است، زيرا كل روايات نصاب از عهد مدنى آغاز و تا آخرين عهد عصمت از امامان معصوم عليه‌‌السلام از رسول گرامى همراه خمس آن را واجب دانسته‌‌اند. كه در موارد ويژه‌‌ى نه‌‌گانه‌‌ى نصاب، محور و محك مواردى مشابه آن‌‌هاست، مانند برنج و ذرت و… كه ملحق به گندم و جو است، و از ميوه‌‌جات مانند زردآلو، سيب، پرتغال، خيار و امثال اين‌‌ها عينا يا قيمتا ملحق به‌‌خرما و كشمش مى‌‌باشد و حيواناتى حلال گوشت همانند ـ آهو، ماهى، مرغ و خروس و حتى مانند حيواناتى كه گوشتشان مرجوح است مثل اسب، الاغ وامثال اين‌‌ها كلاً ملحق به‌‌گاو و گوسفند و شتر مى‌‌باشد كه وجوب زكات در همه اموال ثابت و واجب مى‌‌باشد. ساير اموالى هم كه همانندى از نه مورد زكات ندارند. حسابشان با نصاب پولى كه ۵/۲ درصد است خواهد بود.