مسئله ۴۶۴

مسئله ۴۶۴

با بررسى مجدد «ما غَنِمْتُمْ» برمبناى مشهور كه در انحصار غنايم جنگى نيست به‌‌خوبى مى‌‌فهميم كه مورد پرداخت خمس تمامى «ما غنمتم» است و نه باقيمانده‌‌ى از مخارج سال، و «الخمس بعد المؤنه» كه يكسان شامل تمامى موارد هفت‌‌گانه‌‌ى خمس مى‌‌باشد هرگز تحمل اين را ندارد كه در خصوص مال‌‌التجاره اين مؤنه‌‌ى جزيى را به‌‌مؤنه‌‌ى كلى مخارج سال بكشاند كه اين خود تخصيص و تقييد اكثر و بسى ناهنجار و مستهجن است، و اگر ما مخارج به‌‌دست آوردن غنيمت را برحسب روايت «الخمس بعد المؤنه» مستثنا مى‌‌كنيم از اين روست كه اين مخارج طبعا از غنيمت استثنا مى‌‌شود زيرا غنيمت منفعت خالص است، و اگر هم چنان برداشتى از آيه نمى‌‌داشتيم پذيرش اين روايت مسلم آن‌‌گونه دشوار نبود كه نسبت به‌‌مؤنه سال دشوار است.
و مثلاً با توجه به‌‌حساب زير خودتان حكم كنيد كه اگر درآمد خالص ساليانه‌‌ى شما يك ميليون و دويست هزار تومان باشد، كه خمسش دويست و چهل هزار تومان مى‌‌شود، اگر باقيمانده‌‌ى ساليانه‌‌ى اين مبلغ تنها همين دويست و چهل هزار تومان باشد، خمسش برمبناى مشهور چهل و هشت هزار تومان مى‌‌شود كه كم‌‌تر از يك پنجم خمس به‌‌حساب گذشته است، و چگونه مى‌‌توان پذيرفت كه خمس «ما غنمتم» كه به‌‌راستى پنج برابر اين مبلغ است ناديده گرفته شود و تنها يك پنجمش به‌‌حساب خمس «ما غنمتم» بيايد و بس.
و مثلاً اگر به‌‌شما بگويند خمس اين ده هزار متر زمين ملكى خود را بايستى بپردازيد، آيا مى‌‌توانيد به‌‌حساب اين‌‌كه تصميم داريد هشت هزار متر آن را بين اقوام يا فقراء تقسيم كنيد اين مقدار را ناديده گرفته و استثنا كنيد و خمس باقيمانده را كه دو هزار متر است مثلاً چهار صد متر آن را به‌‌عنوان خمس پرداخت نماييد؟
جواب اين است كه اين رقم افكار و تصميم‌‌ها دخل و تصرف در مال‌‌اللّه‌‌ و حق‌‌الناس است و به‌‌هيچ وجه جايز نمى‌‌باشد ـ كه در هبه و بخشش و ارث و مانند اين‌‌ها نيز خمس آن‌‌ها واجب است اعم از اين‌‌كه دهنده‌‌ى اين اموال باشيد و يا گيرنده آن كه كلاً به‌‌هر دو خمس واجب مى‌‌باشد.
و اين خمس گاهى تمامى مبلغ باقيمانده‌‌ى از مخارج معتدل سال است كه مثلاً در سال گذشته يك ميليون به‌‌دست آورده‌‌اى و تا پايان سال هشت صد هزار تومانش را خرج ضرورى زندگيت كرده‌‌اى باقيمانده‌‌اش دويست هزار تومان است كه خمس يك ميليون مى‌‌باشد در اين صورت كل دويست هزار تومان را بايد به‌‌عنوان خمس پرداخت نمايى و نه چهل هزار تومان كه خمس دويست هزار تومان است، و گاهى بيشتر و يا كم‌‌تر است، كه در كم‌‌ترش تنها آن‌‌چه مانده به‌‌حساب خمس است مانند فرض قبلى كه از يك ميليون تومان مثلاً نهصد هزار تومان خرج كرده‌‌اى الباقى يكصد هزار تومان است بايد كل آن‌‌را به‌‌عنوان خمس پرداخت نمايى زيرا در «يسألونك ماذا ينفقون» پاسخش «قل العفو» آمده كه زيادى اموالتان را بايستى به‌‌حساب خمس بدهيد گرچه اين زيادى و باقى مانده سر سال عُشِر كل اموالى است كه به‌‌دست آورده‌‌ايد الاّ آن‌‌كه شما در آينده نزديك متكفّل مخارجى باشيد كه نياز شديد به‌‌اين پول باشد مثلاً مى‌‌خواهيد پسرتان را داماد كنيد و يا دخترتان را به‌‌خانه شوهر بفرستيد كه در اين صورت هيچ‌‌گونه خمس بر شما واجب نمى‌‌باشد. چنان‌‌كه اگر باقيمانده‌‌اى هم از سالتان نداشته باشيد هرگز چيزى برعهده‌‌ى شمانيست.