پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله‌العظمی دکتر محمد صادقی تهرانی

این سلسله دروس شامل مجموعه جلسات درس خارج فقه مقارن می‌باشد که از سال ۱۳۶۸ شروع و در سال ۱۳۷۷ به اتمام رسیده است.
جلسه

۱

۱: شرح آیه‌ی «سَنُريهِمْ‏ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ…»
۲: آیات و احادیثی که بیانگر مسبّح بودن و شعور داشتن کل کائنات با اختلاف درجاتشان می باشد.
۳: شرح عبارت قرآنی « يُسَبِّحُونَ‏ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ » با اشاره به عدم کفایت تسبیح تنها و حمد تنها و کفایت تسبیح همراه حمد.
۴: توضیحاتی حول دو آیه‌ی صریح بر وجود انسان‌های آسمانی.
۵: اثبات مردود بودن فتوای معروف سن بلوغ دختر و پسر.

۱: سن بلوغ از مسائلی است که در آن نیاز به بیان شریعت نیست.
۲: بیاناتی حول دو نوع بلوغ فعلی (خود شخص استعداد به دست آوردن احکام را دارد) و بلوغ شأنی (اگر به شخص احکام فهمانده شود قدرت تشخیص صحت و سقمش را دارد)
۳: منظور از شهادت الله در آیه ی «قُلْ أَيُّ شَيْ‏ءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهيدٌ بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ‏ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ…»
۴: آیا استعمال لفظ در اکثر از یک معنا ممکن است؟
۵: پاسخ دو سوال زیر حول آیه ی محوری در مبحث بلوغ :
• کلمه ی (مَنْ بَلَغَ) در آیه ی بلوغ « أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ‏ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ » عطف به فاعل است یا مفعول؟
• فعل (بَلَغَ) لازم است یا متعدی و فاعل و مفعولش چه چیزهایی هستند؟

بلوغ و تکلیف

۱: شرح آیه‌ی «سَنُريهِمْ‏ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في‏ أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ…»
۲: آیات و احادیثی که بیانگر مسبّح بودن و شعور داشتن کل کائنات با اختلاف درجاتشان می باشد.
۳: شرح عبارت قرآنی « يُسَبِّحُونَ‏ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ » با اشاره به عدم کفایت تسبیح تنها و حمد تنها و کفایت تسبیح همراه حمد.
۴: توضیحاتی حول دو آیه‌ی صریح بر وجود انسان‌های آسمانی.
۵: اثبات مردود بودن فتوای معروف سن بلوغ دختر و پسر.

بلوغ و تکلیف

۱: سن بلوغ از مسائلی است که در آن نیاز به بیان شریعت نیست.
۲: بیاناتی حول دو نوع بلوغ فعلی (خود شخص استعداد به دست آوردن احکام را دارد) و بلوغ شأنی (اگر به شخص احکام فهمانده شود قدرت تشخیص صحت و سقمش را دارد)
۳: منظور از شهادت الله در آیه‌ی «قُلْ أَيُّ شَيْ‏ءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَّهُ شَهيدٌ بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ‏ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ …»
۴: آیا استعمال لفظ در اکثر از یک معنا ممکن است؟
۵: پاسخ دو سؤال زیر حول آیه‌ی محوری در مبحث بلوغ:
• کلمه‌ی (مَنْ بَلَغَ) در آیه‌ی بلوغ «أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ‏ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» عطف به فاعل است یا مفعول؟
• فعل (بَلَغَ) لازم است یا متعدی و فاعل و مفعولش چه چیزهایی هستند؟

بلوغ و تکلیف

۱: منابع احکام تنها قرآن و سنت است و فردی که تنها در فروع احکام مجتهد بوده و در اصول دین مجتهد نیست حق اجتهاد در فروع احکام را هم ندارد.
۲: اشتباه صاحب جواهر که اطلاع معصومین (ع) از موضوعات احکام را لازم ندانسته و اشتباه کردنشان در موضوعات احکامی را امری ممکن و واقع دانسته است.
۳: خدا و معصومین (ع) دارای مقام جمع‌الجمع بوده و به‌کاربردن یک لفظ در اکثر از یک معنا برایشان امکان و واقعیت دارد.
۴: بیان مطالب زیر حول آیه‌ی بلوغ « أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ‏ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ »:
• همه‌ی وحی‌های غیر قرآن در برابر قرآن وحی فرعی محسوب می‌شوند.
• اگر لفظ (الْقُرْآنُ) عَلَم برای این قرآن است پس چرا (هذَا الْقُرْآنُ) آمده است؟
• بحث نحوی و ادبی حول احتمالات موجود در این آیه

بلوغ و تکلیف

۱: ادامه‌ی بحث حول آیه‌ی محوری در بحث بلوغ همراه با بیاناتی حول آیات ما قبل آن
۲: ترجیحاتی که در عطف (مَنْ بَلَغَ) به فاعل یا مفعول (لِأُنْذِرَکُمْ‌) در آیه‌ی بلوغ موجود است.
۳: احادیثی که (مَنْ بَلَغَ) در آیه‌ی بلوغ را معطوف به فاعل (لِأُنْذِرَکُمْ‌) کرده اند.
۴: انتقاد از عقیده به ظنی الدلالة بودن قرآن که از طرف علمای شیعه مطرح گردیده است.
۵: اولین مرحله‌ی بلوغ، بلوغ عقلی است که مُوجِب وجوب نماز شده و سپس بلوغ جسمی است که مُوجِب وجوب روزه می‌گردد.

بلوغ و تکلیف

۱- ادامه‌ی بحث حول آیه‌ی محوری در بحث بلوغ «أُوحِیَ إِلَیَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ»
۲- شخصی مکلف بالقرآن است که دارای این شرایط باشد:
* بالغ
* قرآن به او رسیده باشد
* زمان کافی برای تفکر داشته باشد.
۳- اولین مرحله‌ی بلوغ، بلوغ عقلی است که موجب وجوب نماز شده و سپس بلوغ جسمی است که موجب وجوب روزه می‌گردد.
۴- لزوم تبعیت از نظرات قرآنی و احیای آن
۵- سنّ بلوغ برای نماز و روزه سنّ مشخصی ندارد و نسبت به توان جسمی و عقلی افراد متغیر است.

بلوغ و تکلیف

۱- بیاناتی حول ادله‌ی چهارگانه یا پنجگانه شیعیان و ادله هفتگانه یا هشتگانه اهل سنت که برای ورود به بیت فقه نیاز است.
۲- امتیازات قرآن بر حدیث
۳- احتمالات چهارگانه از نظر متن و سند در احادیث موجود است.
۴- کم اهمیت بودن علم رجال در به دست آورن احکام به خاطر محوریت قرآن در نفی و اثبات احادیث.
۵- احادیث ده گانه‌ی موافق قرآن در مبحث بلوغ

بلوغ و تکلیف

۱- روایاتی که سن سیزده سالگی را به عنوان قاعده‌ی استثناء‌پذیر برای وجوب روزه مشخص کرده است.
۲- توضیح حول سه نوع تکلیف یُسری، عُسری و حَرَجی
۳- بیاناتی حول مراحل مختلفه‌ی بلوغ: بلوغ عقلی، جسمی، جنسی، اقتصادی، جهاد، امر و نهی و…
۴- اولین مرحله در تلقی احکام اجتهاد است نه تقلید.
۵- محور در تلقی احکام قرآن و سنت قطعیه است که در حوزه‌های علمیه مهجور مانده است.

بلوغ و تکلیف

۱- لفظ (بلوغ) خود دلیل بر این است که برای بلوغ دختر و پسر سن خاصی ملاک نیست.
۲- بلوغ یک مساله عقلی است و برای تشخیص سن بلوغ هیچ نیازی به روایت نیست.
۳- بیاناتی حول بلوغ عقلی که اولین مرحله‌ی بلوغ است.
۴- توضیحاتی حول آیاتی که لفظ (اَشُدّ) در آن آمده است با بیان منظور از لفظ (اَشُدّ) در روایاتی که آن را ملاک وجوب روزه دانسته است.
۵- موارد وجوب رعایت حجاب وعدم رعایت حجاب

حقوق زنان

۱- بیاناتی حول سه نوع برخورد افراطی و تفریطی و عادلانه نسبت به حقوق زنان در طول تاریخ
۲- مزایایی که اسلام برای مردان یا زنان در نظر گرفته است برای جنس مخالفشان به صورت سلبی مزیت است.
۳- برخی از ظلم‌های ده‌گانه که به نام اسلام برای حقوق زنان صورت گرفته است که عبارتند از:
• وجوب نماز و روزه‌ی دختر را ۶ سال جلوتر از پسر دانسته‌اند.
• تزویج دختر صغیره قبل از بلوغ
• اطاعت مطلقه زن از مرد حتی در مستحبات مگر در محرمات و ترک واجبات تعیین شده
• طلاق (مرد بدون دلیل می‌تواند زن را طلاق دهد)
• مرد حق امر به معروف و نهی از منکر زن را دارد اما زن حق امر و نهی مرد را ندارد

حقوق زنان – ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- رد حدیث منقول از امام علی (ع) در نهج البلاغه که زنان را ناقص العقول و ناقص الحظوظ و ناقص الایمان معرفی شده اند.
۲- ادله‌ی چندگانه‌ی شیعه و سنی در دستیابی به احکام فقه کدامشان قطعی و کدامشان ظنی و کدامشان دلیل نیستند؟
۳- عدم تحریف قرآن و عقیده‌ی علمای اسلام در این رابطه
۴- قرآن کریم خود دلیل بر وحیانی بودن خویش است و به دلیل خارجی برای اثبات وحیانی بودنش نیازی ندارد.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- انواع تحریف لفظی و تحریف معنوی
۲- رد عقیده‌ی علامه طباطبایی که تحریف مکانی در قرآن را ممکن دانسته‌اند و احتمال داده‌اند که آیه‌ی تطهیر مورد تحریف مکانی قرار گرفته است.
۳- ادله‌ی چهارده‌گانه که مُثبِت‌عدم تحریف قرآن است.
۴- اولین دلیل برعدم تحریف قرآن که عصمت ربانیه خداست.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- اشاره به اینکه در میان موجودات انسان شامل بیشترین رحمت رحمانیه و رحیمیه گردیده است.
۲- علت لزوم صیانت قرآن از تحریف وعدم لزوم صیانت کتب انبیاء قبلی از تحریف
۳- آیاتی که ربّانیت خدا و قرآن را بالغ دانسته است که نفی کننده‌ی تحریف قرآن است.
۴- بحث حول دومین دلیل برعدم تحریف قرآن که عصمت رسالتی است.
۵- بیاناتی حول ثقلین (قرآن و عترت) با اشاره به این نکته که اعتقاد به تحریف قرآن، قرآن و عترت را از حجیت می‌اندازد.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- اشاره به حرمت تهمت بدون دلیل با بیان اینکه عقیده به تحریف قرآن و ظنی الدلالة بودنش از بدترین مصادیق تهمت است.
۲- ذکر خاطره‌ای از آیت الله مرعشی نجفی و آقا بزرگ تهرانی حول علت نوشتن کتاب فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب نوشته‌ی حاجی نوری صاحب مستدرک الوسائل
۳- انتقاد از شیخ انصاری که بدون مراجعه به قرآن فتوا به حلیت غیبت اهل سنت داده است.
۴- عقیده به تحریف قرآن نقض رسالت رسول الله (ص) است.
۵- بیاناتی حول حدیث ثقلین که مردودکننده‌ی تحریف قرآن است.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- بیاناتی حول حدیث ثقلین که مردود کننده‌ی تحریف قرآن است.
۲- رد احادیث ۱۹ گانه‌ای که میرزا حاجی نوری در کتاب فصل الخطاب فی تحریف کتاب رب الارباب برای تحریف قرآن آورده است.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- در میان مباحث دینی خیالات و واقعیاتی وجود دارد که افراد ظاهر بین خیالات آن را و افراد واقع بین واقعیات آن را می‌بینند.
۲- آیا در میان علماء کسی قائل به تحریف قرآن یا ظنی الدلالة بودن آن است؟
۳- علت فتاوای ضد قرآنی که از علمای شیعه صادر شده است.
۴- علت نوشتن کتاب (غوص فی البحار) و لزوم دفاع از اهل بیت (ع) با نقد احادیث جعلی
۵- استفسار آیات اول تا نهم سوره‌ی (الحجر) که حول منزلت قرآن و اثبات‌ عدم تحریف آن است.

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- بحث حول آیه‌ی «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ‌» از آیات مُثبِت‌عدم تحریف قرآن
۲- برخی از آیات که مراد از (الذِّکْرَ) در آن‌ها قرآن است.
۳- بحث مفصل حول آیه‌ی «إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِالذِّکْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ ۖ وَإِنَّهُ لَکِتَابٌ عَزِیزٌ – لَا یَأْتِیهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ» از آیات اثبت کننده عدم تحریف قرآن
۴- بحثی مختصر حول آیه‌ی «وَ اتْلُ ما أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتابِ رَبِّکَ لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً» از آیات اثبات کننده تحریف قرآن
۵- علت‌عدم صیانت ربانی برای جلوگیری از تحریف تورات و انجیل

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- آیا استدلال به آیات قرآن برای اثبات قطعی الدلاله و غیر محرف بودن بودن قرآن دور و توقف شی علی شی نیست؟
۲- شرح آیه‌ی «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَیُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا کَبِیرًا» از آیات اثبات کننده قطعی الدلاله بودن و غیر محرف بودن قرآن
۳- بیان اسامی قرآن با اشاره به این نکته که تمامی اسامی و اوصاف موجود در قرآن دارای مسمّی هستند.
۴- بیان معنای قرآن و علت نامگذاری آخرین کتاب آسمانی به این نام

ادلّه‌ی فقه (قرآن و تحریف)

۱- پاسخ به کسانی که به آیت الله محمد صادقی تهرانی تهمت می‌زنند که ایشان (حسبنا کتاب الله) هستند.
۲- وجوب ساکت کردن خود و دیگران هنگام قرائت قرآن
۳- شرح آیه‌ی «وَالَّذِینَ یُمَسِّکُونَ بِالْکِتَابِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ إِنَّا لَا نُضِیعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِینَ» از آیات اثبات کننده قطعی الدلاله بودن و غیر محرف بودن قرآن
۴- کلیدی بودن دانستن ادبیات عرب در فهم قرآن

ادلّه‌ی فقه (عدم تحریف قرآن – عصمت علمی با قرآن)

۱- بیان علت تکرار برخی مسائل در قرآن
۲- شرح آیات ۷ الی ۱۰ سوره‌ی شوری که اثبات کننده قطعی الدلاله بودن و غیر محرف بودن قرآن است.
۳- با توجه به آیه‌ی «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا…» امت اسلام می‌توانند صاحب عصمت علمی گردند.
۴- آیا خدا خواهان وحدت همه جانبه در ادیان و انسانهاست؟
۵- علت اختلاف میان ادیان و فرق مختلف و راه رسیدن به وحدت

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- توضیحاتی حول عصمت مطلقه‌ی الهی و عصمت غیر مطلقه‌ی بشری
۲- شرح آیات ۱۰۰ الی ۱۰۳ سوره‌ی آل عمران که تمامی مومنین را امر به دستیابی به عصمت علمی با قرآن کرده است.
۳- بیاناتی حول الفاظ ایمان و اسلام و مراتب این دو در قرآن

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- آیا آیه‌ی «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ» با آیه‌ی «فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ‌…» نسخ شده است؟
۲- شرح آیه‌ی ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره‌ی آل عمران «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا…»
۳- احادیثی که منظور از (َحبْلِ اللَّهِ) در آیه‌ی «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا…» را قرآن دانسته اند.

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- تقوای مطلقه و تقوای غبر مطلقه (تقیه)
۲- امکان معصوم شدن غیر معصومین رسمی در سه بعد علمی، عقیدتی و عملی بر مبنای آیه‌ی «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا…» با بیان فرق عصمت معصومین رسمی با معصومین غیر رسمی
۳- اختلافات مسلمین ناشی ازعدم اعتصام به قرآن بوده و تمام مکلفین در این امر مقصر هستند.
۴- برخی از احادیث وارده حول آیه‌ی «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- بحث حول آیات زیر که معتقدین به ظنی الدلاله بودن قرآن برای اثبات ظنی الدلاله بودن قرآن به آن استدلال می‌کنند:
وَأَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ
وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ إِلَّا لِتُبَیِّنَ لَهُمُ الَّذِی اخْتَلَفُوا فِیهِ وَهُدًی وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ
۲- بحث حول آیه‌ی «وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ…» از آیات اثباتگر مبین بودن قرآن
۳- اشاره به اوصافی که در قرآن برای مدح قرآن ذکر شده است برای اثبات قطعی الدلاله بودن قرآن
۴- بحثی حول آیه‌ی «إِنَّ الَّذینَ یَکْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَیِّناتِ وَ الْهُدی مِنْ بَعْدِ ما بَیَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِی الْکِتابِ أُولئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاَّعِنُونَ» روشنترین آیه حول قابل فهم بودن قرآن برای عموم
۵- عدم اعتصام به قرآن بین علماء و عوام و وجوب اعتصام به قرآن

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- بیاناتی حول علمای شیعه و سنی و دسته‌بندی آنان در اعتصام به قرآن
۲- وجوب نشر احکام قرآن توسط قرآنیون به خاطر مهجوریت قرآن
۳- بیاناتی حول آیه‌ی تطهیر و حضرت زهرا (ع) به مناسبت ولادت حضرت زهرا (ع)
۴- روایت‌های اهانت آمیز بحار الانوار حول معاشرت حضرت زهرا با حضرت علی (علیهماالسلام)

ادلّه‌ی فقه (عصمت علمی با قرآن)

۱- عصمت قرآن و سنت مبینه و مقصر بودن مکلفین در برداشت‌های مختلف از کتاب و سنت
۲- پاسخ این شبهه که قرآن کفایت برای همه‌ی زمان‌ها نمی‌کند چون برداشت‌ها از لغت و بیان قرآن متفاوت است.
۳- اثبات بی‌پایه بودن این فتوا که سیادت تنها از طرف پدر است.
۴- انتقاداتی از فقه سنتی در مباحثی از قبیل مرجع تقلید، سن بلوغ، منجس نبودن متنجس، طهارت غیر مسلمین و…