مسئله ۸۶۵

مسئله ۸۶۵

اگر به‌‌واجبى امر كند كه خود به‌‌آن عمل مى‌‌كند ولى واجب ديگرى را ترك كرده آيا در اين صورت هم امر به‌‌معروف بر او حرام است؟ جواب اين است كه حرام در صورتى است كه همان واجبى را كه به‌‌آن امر مى‌‌كند و همان حرامى را كه از آن نهى مى‌‌كند خودش نسبت به‌‌آن‌‌ها گنه‌‌كار باشد، و فرودگاه آيات و روايات سرزنش كننده‌‌ى آمر و ناهى تنها كسانى هستند كه معروفى را كه خود ترك كرده‌‌اند و يا منكرى را كه خود به‌‌آن آلوده‌‌اند، به‌‌آن‌‌ها امر و يا از آن‌‌ها نهى مى‌‌كنند، و اگر امر و نهى در انحصار كسانى بود كه به‌‌طور مطلق عادل باشند، اينان هرگز براى جلوگيرى از گناه در ميان امت اسلامى كافى نبودند. بنابراين امر و نهى درانحصار عدول از مردم نيست بلكه فريضه ايست همگانى كه هركس در حدّ توان و امكان خود نسبت به‌‌آن مسئوليت دارد.
و از طرف ديگر آيات و رواياتى كسانى را كه هم‌‌پايه‌‌ى امر به‌‌معروف و نهى از منكر هستند پذيرش امر و نهى را بر هر دوى امر و نهى‌‌كننده و امر و نهى‌‌شونده واجب دانسته دليل ديگرى است براين‌‌كه عدالت مطلقه در آمر و ناهى شرط نيست. كه تويى كه به‌‌چيزى امر مى‌‌كنى و بايد از تو پذيرفته شود، اگر به‌‌چيزى كه ترك كرده‌‌اى امرت كنند بايستى تو هم پذيرا باشى، چنان‌‌كه «وَ ائتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفِ»(سوره‌‌ى طلاق، آيه‌‌ى ۶) «امر به‌‌معروف را از يكديگر بپذيريد» اين در باب امرش و «كانوا لا يَتَناهُونَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوه» (سوره‌‌ى مائده، آيه‌‌ى ۷۹) هم در باب نهيش، كه مذمتى است درباره‌‌ى كسانى كه نهيشان يك طرفى است كه نهى مى‌‌كنند ولى نهى را از نهى‌‌كننده نمى‌‌پذيرند.
و بالاخره وزارت امر به‌‌معروف و نهى از منكر، و به‌‌عبارت ديگر كه مشتمل بر ضلع نخستين كه دعوت به‌‌سوى خير است نيز بايد تشكيل شود، تشكيل وزارت ارشاد اسلامى ـ البته به‌‌معناى واقعى كلمه و نه ارشادِ تشريفاتى و مصلحتى ـ از واجبات اوليه‌‌ى اجتماعى دولت اسلام است، تا اين مسئوليت‌‌هاى سه‌‌گانه با برنامه‌‌هاى منظم اسلامى انجام گردد، و اگر چنان وزارت‌‌خانه‌‌اى مانع از واجبات عمومى مسلمين در انجام اين مسئوليت‌‌هاى سه‌‌گانه باشد، به‌‌خصوص در صورتى كه در خود اين وزارت خانه‌‌هم كمبودها و تقصيرها و قصورهايى وجود داشته باشد به‌‌طورى كه خود آن وزارت‌‌خانه هم نيازمند به‌‌ارشاد در اين سه بعد باشد. اولاً ديگر وزارت ارشاد نيست كه كارش اضلال است و ثانيا در اين صورت خودش مورد امر و نهى است.
و در هر صورت عموم مسلمانان در اين مسئوليت بزرگ مشتركند، و نه تنها اشخاص و يا گروه‌‌هاى خاصّى، گرچه تاسيس گروه نگهبانان اسلام از واجبات اوليه‌‌ى اين مسئوليت بزرگ است.
و بالاخره ياد گرفتن و ياد دادن احكام خدا، و سپس گرويدن و گرايش دادن به‌‌آن‌‌ها و در نتيجه عمل كردن به‌‌آن‌‌ها، وظيفه‌‌ى همگى مسلمان‌‌هاست كه برحسب مراتب و درجات شايستگى و بايستگى واجب است در اين سه بعد هم‌‌آهنگى داشته باشند. چنان‌‌كه در سوره‌‌ى «والعصر» پس از ايمان و عمل صالحات «وَ تَواصَوا بِالحَقِّ»حق علم و عقيده و عمل را در جنبه‌‌ى اثباتى، و نيز «وَ تَواصَوا بِالصَّبْرِ» اين سه مورد را در جنبه‌‌ى سلبيش مورد تكليف مؤمنان قرار داده كه همواره بايستى يكديگر را به‌‌واجبات سفارش كنند و از محرمات نهى نمايند.
در آخر كار بايد گفت در صورتى كه امر و نهى تأثير معكوسى نداشته باشد واجب است، گرچه آمر و ناهى وظيفه‌‌ى انجام واجب و ترك حرام را ترك كرده باشند كه اين‌‌جا جمعى است ميان واجب و حرام، واجب از جهتى و حرام از جهتى ديگر، كه اگر هم شرطى براى امر به‌‌واجب و ترك حرام هست ترك اين دو واجب موجب ترك امر و نهى نيست مگر در صورت تأثير معكوس، مانند هرگونه بيمار معنوى يا مادى كه خودش در معالجه خودش كوتاهى مى‌‌كند، ولى بيمارى ديگر را سفارش به‌‌معالجه مى‌‌نمايد.