عقود (ودیعه و امانت)

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و علی آله الطاهرین
اللهم صلی علی محمد و آل محمد

{ 00:15}الی اخر. بحث امانته و یک بحث بسیار مهم { 01:10}است که مقداری از انچه را که در کتاب امده بحث میکنیم ….. به عنوان نقد هست وَلِی که خب امانته امانت دارای چند بعد از نظر کسی که امانت میدهد کسی که امانت میگیرد چیزی که مورد امانت است شرایطی که در این سه جهت امین و مُاَمَن و مال مورد امانت شرط است. قبل از کل این بحث ها جمله ی اولی که علامه بزرگوار رضوان الله تعالی علیه دارند این است که عقد جائزه. حالا قبول داریم عقد جائزه برای اینکه در باب اجاره در باب بیع، هبه و در باب چه طبع مطلب این هست که این عهد مستمره اما اگر من مالی رو نزد شما امانت میگذارم و چیزی از شما نمیگیرم مطلبی در کار نیست چه لزومی دارد که مال من همیشه پهلوی شما باشه. حالا چه من این مال رو امانت بزارم در مدت معین یا امانت در مدت غیر معین یا امانت تا اخر عمر من یا شما در هر صورت اولا در عدم تعیین مدت غرری در کار نیست. ببینید من اگر یک فرشی رو برای شما 6 ماهه امانت گذاشتم که این { 02:57}6 ماه این فرش نزد شما اگه قبل از اینکه این 6 ماه تموم بشه از شما بگیرم مطلبی نیست چون عقد جائز است و لازم نیست. طبع امانت گذاردن و امانت گرفتن مانند وکالت هست که طبعش طبع لزوم حتمیه نیست چون مالی رد و بدل نشده چیزی رو من در اختیار شما گذاشتم { 03:22}گذاشتم گفتم روی این فرش هم بشین مثلا این اصل امانت در صورتی که وقت معین بشه. اگروقتی هم معین نشد باز غرری در کار نیست چون رد و بدل مالی درکار نیست پس غرری در کار نیست این فرش نزد شما امانت تا هر وقت خواستم بگیرم، هر وقتم خواستم از شما میگیرم اگر توانستید میدید اگر هم دسترسی ندارید بعد که دسترستی پیدا کردید چون در حالت ضرورت و اضطرار شما وظیفه ای ندارید اگر شما مُستَر شدید در اون وقتی که از شما مطالبه کرد یا در وقتی که معین کرد یا اگر معین کرده است در وقتی که معین کرد شما نمیتوانید خائن نیستید یا اگر وقتی معین نکرد در این وقتی که معین نکرده یک موقع تصمیم گرفت که مال رو بگیره اون قدرت بر تصمیم ندارد باز خیانت نکرده حرف مون این بود که در بعد دوم که وقت اصلا تعیین نشده است چه اشکالی دارد وقت تعیین شه؟ من مالی را پهلوی شما به امانت گذاشتم خب باشه هر وقت خواستم از شما میگیرم هر وقت خواستم شما توانستید میدید اگر هم نتوانستید بعد فعالیت میکنید که اگر توانش حاصل شد اون مال رو همانطور که به شما دادم برگردونید بنابراین هم عقد جائز است هم تعیین در اینجا لازم نیست. خب حالا در این سه بعد باید بحث کنیم. شخصی که امانت میگذارد طبعا باید که عاقل باشه ولووو طِفل هم باشه هاا ولی عاقل باشه صفیح نباشد مجنون نباشد مهجور نباشد جائر تصرف باشد اگر مالی دست من است و به حساب صفیح بودن نمیتونم درونش هیچگونه تصرف اقتصادی کنم نه معامله ای و نه مجانی که بالاتره بنابراین من اگر پهلوی هر کسی امانت بزارم این امانت شرعیتی نخواهد داشت شخص امین باید جائز تصرف باشد تا این مال منتقل بشود به عنوان امانت نزد شخص معتمد کمااینکه در باب بیع اجاره جهاله مضارعه مضاربه مساقات و و و عقد و چه در تمام اینها هست مخصوصا در اون جریاناتی که جریان اقتصادی هست { 06:03}حق ندارد شخص صفیح چه سبک مغز اقتصادی باشد و چه سبک مغز شرعی باشد که شرعی مهم تره حق ندارد در مال خودش هیچگونه تصرفی داشت باشد بلکه مومنین علول موثق باید ولایت داشته باشند { 06:25}پس شخص مودع که چیزی رو امانت میزاره مالی رو امانت میزاره این خودش باید جائز التصرف باشد و عاقل باشد صفیح نباشد دیوانه نباشد { 06:40}تصرف نباشد الی اخر. همچنین شخصی که بهش امانت میدیم اگر به شخصی مالی را امانت میدهید اگر صفیح باشد مال رو دور انداختی چنانچه اگر مال خود را دست صفیح بدی که تجارت کنه این کار حرامه همچنین اگر شما مال خودتون رو بای شرایط عقل شرط مصلحت شرط چه اما در اینجا خلاف مصلحته که مال خود را نزد کسی به امانت بزاری که این صفیحه یا صفیح هست عقلا یا صفیح هست شرعا باید مورد اطمینان باشه، مورد اطمینان بودن فقط این نیست که سفاحت شرعی نداشته باشه ممکن است از نظر شرعی صفیح نیست از نظر عقلی صفیحه. مطلب دیگر ممکن است کسی از نظر عقلی صفیح نیست از نظر شرعی صفیح نیست عاقل هست ولی نمیتواند این مال شما را نگه داره اگر کسی توانایی نگه داشتن مال شما را ندارد عرضه شو نداره امین هست عاقل هست ولی قدرت نداره که مال شما رو نگه داره باز شما نمیتونه مالت رو نزد اون بزاری چون مُلحَق به سفاحته چون سفاحت { 08:00}مال به کسی بدی مانع این بود که این مال ممکنه از بین بره و ضایع گردد و لذا در باب اینکه انسان مالی که دست کسی هست که شرط هست صفیح نباشد از نظر عقلی و شرط است صفیح نباشد از نظر شرعی بعد سومی هست که به بعد اول برمیگرده باید مال نگه دار باشد عقلش سبک نیست اما قدرت نگه داشتن مال رو ندارد این هم ملحق به سبک عقلیست این عقل اقتصادی این ادم ضعیفه ممکنه عقل اقتصادی این ادم ضعیف باشد به حساب اینکه { 08:40}یا نخیر عقلش میرسه زورش نمیرسه اگر کسی عقلش میرسد ولی زورش نمیرسد که مال خود را خود نگهدارد در این جا ولایت از کسی که میتواند مال نگه دارد شرطه در باب امانت دادن هم همینطور به کسی که شما این مال رو به عنوان امانت میدی در چند جهت شرطه از نظر عقلی صفیح نباشد یعنی عقل اقتصادی از نظر شرعی صفیح نباشد یعنی خیانت نکنه سوم قدرت داشته باشد که این مال شما را که به عنوان امانت بهش میدی حفظ کند اگر قدرت نداشته باشد و شما بدانید مال خود را به هدر دادید. این بعد دوم بود. سوم چیزی که مورده امانته، چیزی که مورد امانت هست ایا حتما باید مال باشد خب معلوم نیست { 09:40} عین باید باشه چون ضمه رو که نمیشه امانت داد مثلا بنده یک پولی را که در دستم نیست ضمتا به شما منتقل میکنم و شما مالک اون پول در ضمه باشین امین باشین اسم { 09:54}پس از جایی که عین در کار باشه و این عین مورد تغییر و تحول باشه این باب امانته. حالا ما سوال میکنیم از فقها که این چیزی که مورد امانت هست حتما باید مال باشد که عین هست شخص باشد چطور؟ اگر کسی فرزند خود را امانت نزد کسی بزارد این امانت نیست؟ این مهم تره که در باب سرقت همینطوره اگر کسی مال کسی را بدزد اون مُلاحَقات و اون چیزها رو داره اما اگر کسی فرزند کسی را بدزد در سوره ی یوسف داریم که اینها یوسف رو دزدیدن ایا حکم دزیدن فرزند چیه؟ حکم دزدیدن فرزند، انسان حکم دزیدن انسان این رو نمیخوام بگیم در باب { 10:40}حکمش بالاتر هست و حرمتین طبعا غلیظ تره حالا در باب امانت چطور هست که اقایون منحصر می فرمایند که عین موجوده به عنوان مال باید باشه حالا عبدم هم اگه باشه مال عبد مال دیگه عبد { 11:00}مال اند اما انسان هُوری که نه مال عادیست ولی انسانیت که ….. چرا انسان هور رو انسان نتوند امانت بگیره بنده میخوام برم مکه پسر خودم رو نزد شما امانت بزارم که همون وظایفی که من نسبت بهش داشتم شما انجام بدی حالا یک چیزی هم بهتون بدم یا ندم این امانت نیست؟ همون شرایطی که در مال است در اینجا غلیظ ترشه چون اگر در مال خیانت شود بدل داره اما در فرزند شما خیانت بشه بدل ندارد فرزند انسان زن انسان اگر خیانت بشود بدل ندارد و این سختیش و ناگواریش طبعا بالاتره. بنابراین این ضلع سوم که عین مورد امانت است این در انحصار مال چه عبد با انسان باشد چه غیر انسان نیست بلکه انسان رو هم میشه به عنوان امانت گذاشت. اون مطلبی که اقایون فرموده بودند که این شرط نفرموده اند در شخص امین که قدرتی بر حفظ مال داشته باشه فقط شرط کردن که خائن نباشد و { 12:15}هم مکلف باشه. ما میگیم خائن نباشد قبوله چون باید امین باشه باید در امانت امین باشه مکلل باشه رو قبول نداریم به جای موکلف باشد صفیح نباشد پس این یکی رفت کنار. شرط سومی رو اضافه میکنیم و اون شرط این هست که اون طرف بتواند این مال رو نگه دارد اگر یک ادمیست که حتی در نگهداشتن اموال خودش هم قادر نیست نه صفیحه نه خائنه مال خودشم نیمتونه نگه داره وضعش در یک اجتماع یه طوریه که مال خودش هم نیمتونه نگهداره شما میای قوز بالا قوز میکنی مال خودتون رو هم به اون میدی که برای شما نگهدارد اصلا این امانت دادن غلط هست امانت گرفتن اون هم غلط هست اگر شما امانت میدید مال خود را بدون جهت دادید چرا برای اینکه به از بین رفتن و به ضایه شدن شما این مال رو محول کردید. ایا میشود که طرف قدرت که بر حفظ مال شما ندارد اینجا مفت خود بدونه و توجه به شما نده که من قدرت ندارم با اینکه قدرت نداره مال شما رو بگیره و بعد هم از بین بره نه سبک مغزی اقتصادی کرده و نه خیانت کرده بلکه قدرت نداشته است مال شما رو حفظ کنه روی این حساب مال از بین رفته. در اینجا هر دو مقصر اند اگر اولی میدانسته دومی هم میدانسته هر دو مقصراند اگر اولی نمیدانسته و شخصی که امین هست میدانسته که قدرت نداره مقصر این خائنه، امین هست بله صفیح هم نیست ولیکن قدرت بر حفظ این مال نداره پس این خیانته این نظیرش کجاست؟ در باب اجاره و غیر اجاره در باب اجاره و در باب مضاربه و در باب شرکت که اگر کسی قدرت حفظ مال شما رو ندارد و شما خیال میکنید قدرت دارد این حق ندارد مال شما رو بگیرد اگر هم شما بدانید که این قدرت نداره یا ندانید قدرت داره هر دو گناهکارید چه شما که امانت رو میدهی و چه اون کسی امانت رو مگیره شما نسبت به مال خودتون خیانت کردید او هم نسبت به مال شما خیانت کرده مگر حق دارید اگر کسی پولی رو به شما داد این پول رو خواهش میکنم بندازی تو چاه تو هم بندازی تو چاه نمیشه دیگه اون کار حرام کرد چرا من وسیله ی حرام باشم در باب امانت هم همینطوره این مال امانت رو که باید حفظ باشد چه نزد شما و چه نزد دیگری همانطور که خودتون اگر در حفظش کوتاهی کردید حرام هست سبک مغزی کردید اقتصادی هم حرام است یا خلاف شرع کردید حرام هست یا نتوانستید نگه دارید. بنده مال هایی رو دارم نمیتونم نگه دارم عاقل هستم خائن نیستم حرام خور نیستم سبک مغزی اقتصادی هم ندارم ولی نمیتونم این مال رو نگه دارم، حالا که نیمتونم نگه دارم یا کسی که مورد اعتماد هست و امین هست و میتواند نگه دارد به عنوان { 15:25}ازم بگیره این یک بعد سفاحته یا نه خود بنده باید این کار رو انجام بدم باید این کار باشه باید این مال از پهلوی من بره جای دیگر یا خودم بدهم به کسی که این شرایط درونش جمع باشه که بتونه نگه داره یا اگر خودم نمیتونم 15:45}مومنین ولایت دارن که این مال رو از دستتون بگیرن ….. فقط دو بعدی نیست سفاحت یک بعد سوم هم داره که شما اسمش رو سفاحت بزاری یا نزاری فرقی نمیکنه. بنابراین ما حق نداریم مالی را نزد کسی امانت نگذاریم در حالی که اون میتواند حفظ کند و من نمیتوانم و حق نداریم این مال رو نزد کسی امانت بگذاریم من میتونم حفظ کنم؟ نمیتونم حفظ کنم در هر صورت و در هر وضعی از اوضاع این مال { 16:18}باید جایی باشد که محفوظ باشد یا نگه داشته باشه یا به ….. انداخته بشه. با این ترتیبات اگه چنان چه این ودیعه گذاردن امانت گذاردن چه موقت و چه غیر موقت این مراحلی داره. مرحله { 16:40} اگر من که این مال رو نزد شما امانت گذاشتم و شما تفریط نکردید قدرت هم دارید و قدرت اعمال کردید کوتاهی نکردید و توان حفظ هم دارید { 16:56} مال ناقص شد یا مال از بین رفت حق ندرای از اون بگیری چرا؟ میگیم … سوال، نظیرش گذشت ولی اینجا …. اگر من فرشی رو به شما امانت دادم، امانت حالا شما بشینید نشینید کاری نداریم امانت دادم و شرط کردم که بدون تقصیر شما بدون کوتاهی شما بدون عرضگی شما این فرش را دزد برد باید پولش رو بدی حق دارم این شرط رو بکنم یا نه؟ این شرط باطله اینو قبلا نمیدونم گفتم یا نه، این شرط باطله چرا؟ چون خلاف نثر قرانه { 17:38}هیچ راهی ….. این شخصی که خیانت نکرده است و توانایی حفظ داشته است تفریط نکرده است ولی خارج از اگاهی اون مال رو ناقص کرده است یا از بین بردند این راهی { 17:55}نیست شما میخوای راه درست کنی خداون که این راه ضِمان را مسدود کرده است و باید بهش احترام کرد و باید عنایت کرد این بنده خدایی که مال شما رو نگه داشته است و مثل مال خودش مال شما را حفظ کرده است که خودش مخارجی داره یا نداره کاری نداریم بالاخره یک فعالیت باید بکنه که این مال محفوظ بشه مخصوصا در جایی که دزد بازار مثلا شما اینجا بیا شرط کنی، شرط کنی که اگر این مال بدون تقصیر از بین رفت باید اینقدر بدی این شرط خلاف کتاب الله هستش همه ی شروط نافذ هست الا شرطی که خلاف کتاب الله در اینجا دو حال اگر وحدتی مطلوب باشد اصلا امانت گذاشتن باطله اگر تعدد { 18:45}امانت گذاشتن صحیح هست ولی شرط داره. وحدت مطلوب اینکه بنده این فرش را به قیدی امانت میدهم که اگر بدون تقصیر از بین رفت پولش رو بدی که اگر بدون تقصییر از بین رفت و پولش رو نخواستی بدی من امانت نمیگذارم پس در اینجا وحدته مطلوبه چون در اینجا وحدت مطلوب هست شرط که باطل هست مشروط هم باطل هست چون هر دو { 19:15}نیست این یک بعده اما در صورتی که دو مطلب هست من مال رو بالاخره و در هر صورت پیش شما امانت میزارم منتها معلوم هست که شما امینی تفریط نمیکنی صفیح نیستی عرضه داری همه این شروط انجام میشه خائن نیستید صفیح نیستید چه از نظر عقل اقتصادی چه از نظر شرعی و توانایی هم داری و عمل هم کردی ولی من شرط میکنم اضافه بر اصل امانت که اگر هم این مال از بین رفت بدون تقصیر و بدون بی عرضگی شما، شما بدید میگیم شرط اینجا فاسد هست ولی مفسد نیست اصل { 20:00}یعنی چی؟ یعنی اگر احیانا این مال از بین رفت بدون تقصیر و بی عرضگی چون شرط فاسد هست و از بین رفته است و امانت درسته در اینجا نمیتوانید پول اون فرش رو یا نقصانش و یا کاملش رو از اون فرد بگیری. در راه امانت اونجایی که امانت صِرفه که مطلب اینه اگر امانت صرف نباشه بنده این فرش رو به شما امانت میدهم که روش هم بنشینید و مهمان هم بیارید اینجا هم حرف داریم ولیکن در اصل امانت که ما داریم بحث میکنیم هیچ گاه صحیح نیست که با قرارداد چه بدون قرارداد ما تضمین کنیم شخص امین رو که اگر مال چیزیش شد باید که کسریش رو بده اگه نقص پیدا کرده یا کلا از اگه از بین رفته باید پولش بده. حالا مطلب دیگر اگر چنانچه من که مال رو نزد شما امانت گذاشتن با شرایط صحیح مشروط درست عقد هم درسته شرطی هم اگر هست درسته مثلاً بنده به شما این فرش را امانت می دهد به شرط که بگذارید در فلان زیرزمین یا در فلان جای معین بگذارید اگر شما این شرط را عمل نکردی و جای دیگر بردی و از بین رفت پس چی شد چون خلاف شرط عمل شده است از این جهت ضامن اون مال هستیی این حرف رو آقایان می زنند جواب کسی که این شرط رو میکنه آدم واردی نیست بنده فرش فروش میدونن فرش ها رو کجا بزارم حالا چون آدم وارد ای نیست روی عدم ورود گفته فلان جا بزارین ولیکن عمق دلش چیه عمق قلبش این هست که نه که میگم فلان جا بزاریم چون که محفوظ تره ولیکن طرف می داند که اگر فلان جای دیگر بگذارد کاملاً محفوظ تره خب در اینجا خیانت کرده است ایشون؟ خلاف شرط هاااااا. علامه هلی می فرمایند که خب این ضامن ما عرض میکنیم که ایشون خیانت کرده است ست یا بهتر است از خود صاحب مال مراقبت از حفظ مال کرده است اصل امانت درسته شرط امانت برای چیه؟ شرط امانت برای حفظ اصل امانته این شخصی که امانت را گرفته میداند که برای حفظ اصل امانت در سرداب سوم بزاره بهتره این آقا میگه در سرداب اول بزار خوب معلوم هست نزدین فرش فروش که اموال خود را می تواند حفظ کند چون کارش اینه بنابراین ایشان اگر از این شرط تخلف کرد چه بگوید اون چه نگه اگر از این شرط تخلف کرد و مال را برد جای دیگر اگر هم از بین رفت چرا شما میگید باید ضامن بشه خیانت که نکرده خلاف شرط کرده این شرط ساقطه.